14/04/2019 -

Tâm lý

56
Lắng nghe thấu cảm
LẮNG NGHE THẤU CẢM
Holley Humphrey               

Bạn có ước ao kiện toàn kỹ năng trở nên gần gũi với người xung quanh không? Bạn có muốn biết lý do tại sao phần lớn thời gian người ta lắng nghe kém cõi không hoặc là người ta không còn thực sự có thể lắng nghe được người khác nữa không? Và bạn có khả năng để thực sự hiện diện với một người thân đang gặp khó khăn chăng? Sau đây là một vài bí quyết giúp bạn trở nên thành thạo về việc lắng nghe. 

  1. Lắng nghe thấu cảm là gì ?

Lắng nghe thấu cảm là sự kết hợp giữa ý thức và các kỹ năng giao tiếp cần sử dụng một khi bạn muốn đi vào tương quan với người khác.

Bạn có thể sử dụng nó để vỗ tay hoan nghênh chiến thắng của ai đó hoặc là để giúp đỡ một người nào đó biết phân tích lý do sâu xa về tình huống phiền toái của mình. Và kết quả như thế nào? Thường thường kết quả là nhận được cái cảm giác mình đã tạo nên một mối liên kết sâu đậm hơn, một sự khuây khoả hơn và một niềm vui tràn đầy hơn.

Có khi nào bạn đã cảm thấy đang rất phấn chấn về một điều gì đó và bạn lại cảm thấy thất vọng vì một câu trả lời mà bạn phải nhận chưa? Ví dụ như bạn vừa mới nói: Hết xảy, tao đã trả xong hết nợ!Và có thể có một cô bạn lại nói với bạn: Thôi đi, ai chứ mày thì tao biết quá, ngày mai mày sẽ kéo thêm các món nợ khác ngay mà! Hoặc là cô ta cũng đã muốn ăn mừng tin vui đó với bạn, nhưng bạn lại vô tâm chuyển đề tài về chính mình, ví dụ như là Hoan hô, tao cũng đã làm như thế rồi, cách đây hai năm!

Tuy nhiên, với sự thấu cảm (bởi vì ta luôn chú ý tới người đang nói), thì niềm vui thích có thể được chia sẻ cho nhau lâu dài hơn.

Nếu cô bạn đó nói như thế này: Hết xảy! Thật là đỡ lo quá nhỉ!Thì có lẽ bạn sẽ muốn đi xa hơn: Đúng thế. Đôi khi tao cảm thấy như chết đuối và tưởng chừng như không còn có thể ngoi đầu lên được vì những món nợ đó!

Và người biết lắng nghe một cách thấu cảm thì sẽ tiếp tục chân thành hiện diện với bạn bao lâu có thể được, cho đến khi cuộc đối thoại xem ra kết thúc mới thôi. Mày đã có lúc cảm thấy thất vọng. Tao cứ tưởng tượng ra rằng mày thật sự có thể bắt đầu lại từ số không… Thì bạn có lẽ sẽ nói được như thế này: Hoàn toàn đúng như thế! Lẽ ra tao phải lo để dành tiền hơn là cứ đặt mình vào những trường hợp khó xử như thế này. Người lắng nghe khi ấy có thể xác nhận lại điều họ vừa nghe thấy: Tao nghĩ rằng hình như điều mày mong muốn thật sự là được an toàn hơn trong vấn đề tiền bạc nhỉ… Đúng thế!

Bạn có thấy sự khác biệt chăng ? Và nếu chúng ta tập trung chú ý đến người đang nói, cả hai bên người nói cũng như người nghe sẽ trải nghiệm một sự trao đổi thâm sâu hơn và ý nghĩa hơn. Điều đó giúp ta tìm hiểu nhau được nhiều hơn. Việc lắng nghe thấu cảm phải được thực hiện với một ai đó, chứ không phải là để ta áp đặt chính mình ‘vào’ hoặc ‘trên’ người kia.

 
  1. Làm thế nào để ta có thể lắng nghe một cách thấu cảm hơn ?

Chủ yếu là cái phẩm chất của sự tập trung chú ý của bạn. Thái độ chân thành chấp nhận và cảm giác nhạy bén của bạn sẽ giúp người nói chuyện với bạn có thể diễn tả rõ ràng hơn điều người đó muốn nói.

Trước tiên, bạn hãy tập trung chú ý đến người đó để tìm ra đâu là những nhu cầu của họ không được thoả mãn.

Và chỉ tiếp theo, bạn mới trình bày các nhu cầu của chính bạn. Và sau đó các bạn có thể cùng nhau tìm một giải pháp thích hợp.

 
  • Hãy bắt đầu với ý muốn liên kết với người kia. Đừng để cho mình bị ảnh hưởng bởi ý muốn làm đúng. Đây không phải là một cuộc lý luận trí thức. Đôi khi thậm chí chỉ liên kết trong thinh lặng cũng đủ rồi! Thật sự chính cái ý muốn mới là cần thiết.
 
  • Để đoán ra được những nhu cầu mà người kia không diễn tả hết, bạn hãy tự nhủ: Người này đang có cảm xúc nào? Họ có thể đang có nhu cầu nào?
​​​​​​​
Trong những lúc mà người nói chuyện với bạn ngừng nói lại, thì hãy giúp họ nói rõ thêm cảm xúc của họ và những nhu cầu của họ (hay chỉ những nhu cầu thôi cũng đã đủ).

Bạn có thể nói những câu như :

1.“Tôi thấy hình như bạn muốn như thế này…
2.Có phải bạn muốn… 
3.Phải chăng bạn mong ước rằng…

Đây là một tiến trình tương tự như bạn đang bóc một củ hành tây. Bạn chuẩn bị bắt đầu hỏi về những tâm tình những cảm xúc, rồi đến các nhu cầu, rồi thêm các vấn đề khác, để cho tất cả thay đổi dần dần, cho đến khi từng lớp vỏ hành được bóc dần ra. Đừng nản lòng khi người kia cứ trả lời không với bạn. Hãy dùng chính thông tin tiêu cực này để bạn có thể làm cho những sự dự đoán kế tiếp của bạn trở nên nhạy bén hơn.

 
  1. Chấp nhận giới hạn

Nếu bạn cảm thấy mình không còn đủ khả năng để tiến xa hơn nữa, thì hãy thử tóm tắt lại như sau: Tôi có thể nói cho bạn biết những điều tôi đã hiểu cho đến bây giờ không? Đó là… hoặc là: Hiện thời tôi đang cảm thấy tôi đang ở trong ngõ cụt. Có lẽ tôi có thể hiểu bạn dễ dàng hơn nếu bạn nói rõ cho tôi biết bạn mong muốn thật sự điều gì. Bạn có thể giúp tôi làm điều đó được không?

Nếu bạn cảm thấy quá mệt mỏi hoặc bạn còn bận công việc nào khác phải làm ngay, thì hãy xin người đang nói chuyện với bạn dời lại cuộc nói chuyện này vào một lúc khác, bằng cách thành thực diễn tả các cảm xúc và các nhu cầu của chính bạn. Có thể là bạn cần nói với người kia đại loại như thế này: Hiện thời tôi đang bị phiền quá và phân tâm nữa. Bởi vì một đàng tôi muốn lắng nghe những gì bạn nói với tôi, nhưng đàng khác tôi lại phải đến một cuộc hẹn làm tôi phân tâm. Tôi muốn tiếp tục tập trung hoàn toàn để nghe bạn, bởi vì tôi thấy việc bạn đang nói rất quan trọng. Bạn nghĩ thế nào, nếu chúng ta tạm dừng lại ở đây và chiều nay mình sẽ tiếp tục được không?

  1. Một loại đối thoại mẫu với sự lắng nghe thấu cảm
 
A: Hình như chẳng ai để ý đế những gì xảy ra trong thế giới hôm nay!
B: Có vẻ như là bạn đang thất vọng…
A: Chỉ có một điều là tôi ghét tất cả mọi thứ đang huỷ diệt nhau một cách vô ích như thế này.
B: Bạn ước mong một thế giới bảo đảm hơn.
A: Đúng. Tôi muốn rằng người ta cần giáo dục hơn là bỏ tù nhau.
B: Tôi có cảm tưởng rằng bạn mong muốn mọi người hãy thức tỉnh và thay đổi những giá trị ưu tiên trước khi quá muộn.
A: Đúng là như vậy!
B: Bạn có muốn tôi nói với bạn phần bản thân tôi cảm thấy và tôi suy nghĩ về điều này không?

 
  1. Hai đề nghị khác

1. Đừng bao giờ nghĩ rằng đang bị người ta nhắm đến mình

Khi chúng ta lắng nghe người khác, việc tự nhận lấy những lời chỉ trích của người đó như cho chính mình là một điều sai lầm nghiêm trọng. Hầu như ai cũng làm như thế. Cái bí mật lớn nhất đối với việc lắng nghe, đó là ta thấy người ta có vẻ như phàn nàn chê trách, khi thực ra họ đang muốn diễn tả, nhưng lại với một cách vụng về, về chính những cảm xúc hay tâm tình của họ, và cả những nhu cầu của họ đấy!

Câu phán đoán Mày chẳng được tích sự gì cả! lẽ ra phải được diễn tả như sau: Tao giận thật. Lẽ ra tao phải có đủ khả năng để giải thích cho mày thật rõ ràng để mày có thể làm tốt những việc đó ngay từ lúc đầu tiên!

* Tuy nhiên, nếu bạn nghe được một câu nói bắt đầu bằng rằng… hay ông thì…, thì hãy thử đưa ra một câu nói như thế này: Hình như là bạn bực mình thì phải. Bạn có muốn tôi làm cái gì khác đi hay không?

* Hoặc nếu bạn nghe thấy như thế này: Anh không bao giờ nghe em cả! Thay vì có phản ứng bất cập, thì bạn có thể nói: Em muốn anh bây giờ chú ý lắng nghe em, phải không?

Vì người nói chuyện có lẽ đã chỉ muốn nói như sau: Em bức xúc lắm. Em muốn trả lời cho mọi người ngay lập tức. Anh có thể để lại tin nhắn mỗi lần Anh gọi cho em được không?

Thêm một lần nữa, để có thể chấp nhận lời người khác chỉ trích mình, bạn hãy lắng nghe cho được những nhu cầu không được thoả mãn của người chỉ trích. Và nếu bạn nghe được các nhu cầu của người đó, bạn sẽ bớt bị cám dỗ phải tự bào chữa mình và dễ dàng nối kết với người chỉ trích mình hơn.

2. Đừng tự đặt mình ra trước

Khi chúng ta chấp nhận lắng nghe ai, trong thinh lặng hay qua lời nói, thì đây là một cuộc dấn thân nghiêm túc, vì người đó đang đặt niềm tin nơi ta để có thể nói cho ta biết những yếu kém của họ.

Tuy nhiên, thường thường, trong khi chúng ta thật sự đang lắng nghe người kia, ta hay có khuynh hướng thật khó cưỡng là cắt lời họ. Một cách vô ý thức, ta lại muốn bắt người nói chuyện phải tập trung lắng nghe ta. Và ta cứ nghĩ là ta có lý, bởi vì ta cứ tưởng là điều ta sắp nói ra rất quan trọng và cần thiết! Ta đã lầm to!

 
  1. Mười điều ngăn trở việc lắng nghe thấu cảm

Mười cách thức thường xảy ra làm trật hướng việc chúng ta tập trung chú ý trên người nói chuyện với ta.

1. Khuyên nhủ / Tìm một giải pháp
Tôi nghĩ rằng bạn phải…
Nếu tôi mà như bạn, thì tôi sẽ…
Về việc này, có quyển sách này rất hay bạn nên đọc…

2. Giải thích / Bào chữa
Đáng lẽ ra tôi đã gọi bạn, nhưng…
Cô ta chỉ nói thế, tại vì bạn…
Nhưng tôi không muốn thế…

3. Sửa sai
Việc này đáng lẽ đã không xảy ra như thế…
Nhưng chính bạn đã…
Chờ tí, tôi chưa bao giờ nói như thế!

4. An ủi
Đâu có phải là do lỗi của bạn đâu…
Bạn đã làm hết khả năng của mình rồi mà…
Lẽ ra còn tệ hại hơn thế nữa kìa!

5. Kể chuyện xưa
Điều này làm tôi nhớ đến khi xưa…
Tôi đây cũng biết rõ bạn cảm thấy như thế nào rồi. Vi hôm qua, tôi đang đi ngoài đường…

6. Bắt sai mạch cảm xúc
Can đảm lên đi ! Đừng có ủ rủ như thế nữa!
Đừng có nóng!
Thôi, hãy ngừng than vãn về số phận bạn đi! 

7. Tỏ vẻ cảm thông
Ôi, tội nghiệp bạn quá!
Sao mà người ta lại có thể làm được cho bạn một việc như vậy?

8. Tra hỏi
Điều gi đã thúc đẩy bạn lại làm như thế?
Chuyện đó xảy ra khi nào vậy?
Tại sao bạn lại không gọi cho tôi?

9. Dạy dỗ / Đánh giá / Xét đoán
Bạn chẳng có thực tiễn tí nào cả!
Vấn đề với họ là…
Ai đã chỉ cho bạn làm như thế?
Nếu bạn đã không tự vệ mình như thế… »

10. So sánh hơn thua
Và bạn còn may mắn đó, chứ như tôi thì…

  1. Chìa khoá thành công = Biết tìm nói đúng lúc

Những khuynh hướng trên thật ra là phát xuất từ thiện chí tốt của bạn muốn liên kết với người mà bạn đang lắng nghe, nhưng những lời bạn toan nói ra đó lại là quá sớm. Chúng không có xấu, nhưng lại không được bạn lựa chọn để nói ra đúng lúc, nếu như phía người nói với bạn còn đang trong giai đoạn tìm cách làm rõ những những nhu cầu sâu thẳm của mình. Hãy kiên nhẫn chờ cho người kia nói ra được những lời nói làm cho ta thấy rằng người đó đã diễn tả đầy đủ hết ý nghĩ của mình, ví dụ như những câu Đúng thế! hoặc là Đúng rồi đó!

Hãy dùng trực giác của bạn để tìm ra khi nào là nói đúng lúc hoặc hãy đặt câu hỏi cho người nói với bạn xem họ đã sẵn sàng lắng nghe ý kiến của bạn chưa:

- Bạn có cảm thấy tôi đã lắng nghe bạn đầy đủ chưa ? Hay là còn những điều khác mà bạn muốn tôi hiểu thêm nữa?
- Những điều bạn vừa nói với tôi đánh động tôi nhiều lắm. Bạn có muốn biết tôi có cảm tưởng như thế nào về chúng không?
- Tôi hơi tò mò về điều bạn vừa nói. Tôi có thể đặt thêm cho bạn một vài câu hỏi nữa chăng?
- Tôi muốn đề nghị với bạn một điều này. Không biết bạn muốn tôi nói chăng ? Hay là bạn muốn nói thêm điều gì nữa?
- Tôi cũng có một câu chuyện giống như chuyện này của bạn. Nó có thể có ích cho bạn. Bạn có thích tôi kể nó cho bạn nghe không?
- Tôi nhớ ra những điều hơi khác một tí. Bạn có muốn nghe cái phiên bản của tôi không?
- Tình huống đã xảy ra như thế rồi, bạn có muốn ta tìm chung với nhau một giải pháp không?

  1. Sự lắng nghe thấu cảm là một tổng hợp của

1. Ý muốn luôn giữ liên kết với người nói.
2. Một sự tập trung chú ý đặc biệt để trước tiên làm sáng tỏ những nhu cầu của người nói.
3. Luôn nhớ rằng một lời chỉ trích nhỏ thôi của người nói cũng là cách họ đang diễn tả một cách vụng về những cảm xúc và nhu cầu không được thoả mãn của họ.
4. Tìm đúng lúc để nói lên những cảm nghĩ, những đề nghị, những sửa chữa… của ta cho người mà ta đang lắng nghe.

Về tác giả bài viết:Holley Humphrey là thành viên của Hội Thuyết trình viên Quốc gia và cũng là huấn luyện viên về Giao tiếp Bất Bạo động. Bà cũng huấn luyện các huấn luyện viên ngành này từ hơn 30 năm nay. Các khoá học tập, các video, sách và các sản phẩm của Bà được đăng trên địa chỉ http://www.empathymagic.com/

​​​​​​​Sr.Clara chuyển ngữ
114.864864865135.135135135250