Nghiên cứu di truyền mới nhất về Khăn liệm thành Turin không đưa ra phán quyết chung cuộc như một số tiêu đề báo chí có thể khiến người đọc nghĩ đến. Nghiên cứu mang lại một điều có giá trị hơn về mặt khoa học: một hồ sơ chi tiết về những dấu tích sinh học đã tích tụ qua nhiều thế kỷ trên một trong những hiện vật tôn giáo gây nhiều tranh luận nhất thế giới, qua sự tiếp xúc của con người, tác động của môi trường và quá trình bảo quản.

Được công bố trên Scientific Reports, thuộc nhóm xuất bản Nature, nghiên cứu là kết quả của một dự án được tiến hành từ tháng 9 năm 2022 đến tháng 12 năm 2025 bởi các Đại học Padua và Pavia, cùng với các cơ quan và tổ chức quốc gia và quốc tế. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng phân tích hệ gen môi trường (metagenomic analysis) để khảo sát ADN được thu hồi từ các chất cặn hữu cơ có nhiều nguồn gốc khác nhau, được tìm thấy trên những mảnh vật liệu liên quan đến Khăn liệm.

Phân tích hệ gen môi trường là một phương pháp hiệu quả vì không chỉ tìm kiếm một sinh vật được xác định trước. Phương pháp này phân tích vật liệu di truyền hiện diện trong một mẫu và có thể nhận diện những dấu vết có nguồn gốc từ con người, động vật, thực vật, vi khuẩn, vi nấm và nấm mốc.

Tuy nhiên, phương pháp này cũng có một giới hạn căn bản: tự nó không thể xác định tuổi của vật thể mà từ đó ADN được thu hồi.

Các tác giả nghiên cứu thừa nhận rõ ràng rằng những phát hiện của họ không thể xác định liệu Khăn liệm có khoảng 700 năm tuổi hay 2.000 năm tuổi. Vật liệu di truyền là kết quả của một quá trình tích tụ sinh học diễn ra theo thời gian. Nó ghi lại những lần tiếp xúc và sự nhiễm tạp, chứ không phải một “dấu thời gian” phân tử đơn giản. Sự phân biệt này có ý nghĩa thiết yếu.

Câu hỏi về niên đại của Khăn liệm từ lâu đã gây tranh luận. Các xét nghiệm phóng xạ carbon được thực hiện tại Oxford, Tucson và Zurich vào năm 1988 cho rằng nguồn gốc của Khăn liệm nằm trong khoảng từ năm 1260 đến 1390. Những kết quả này sau đó đã bị thách thức, đặc biệt trong các nghiên cứu được công bố vào năm 2010 và 2019. Tuy nhiên, nghiên cứu hệ gen môi trường mới này không được thiết kế nhằm giải quyết cuộc tranh luận đó. Giá trị của nó nằm ở một khía cạnh khác.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện những dấu vết di truyền liên quan đến con người, động vật, thực vật, vi khuẩn và nấm, cho thấy một lịch sử phức tạp của sự tiếp xúc với môi trường và sự tương tác với con người. Sự đa dạng hỗn tạp rất lớn của vật liệu khiến việc phân lập đâu là dấu hiệu sinh học nguyên thủy của sợi vải lanh trở nên khó khăn, và trong nhiều trường hợp là không thể.

Thay vì đưa ra một câu trả lời duy nhất, ADN tạo nên một bản đồ sinh học về lịch sử lâu dài của Khăn liệm.

Trong số những phát hiện, Giáo sư Alessandro Achilli xác định một dòng di truyền ty thể chiếm ưu thế, đặc trưng cho các quần thể người Do Thái Ashkenazi. Ông cũng nhận thấy dòng di truyền này hoàn toàn tương ứng với dòng di truyền của Giáo sư Baima Bollone, người đã thu thập các mẫu vào năm 1978. Theo Giáo sư Achilli, việc nhận diện keratin (chất sừng) và các protein da khác thông qua phân tích proteomic cho thấy quá trình lấy mẫu đã không được thực hiện trong điều kiện vô trùng – chẳng hạn, có thể những người lấy mẫu đã không sử dụng găng tay.

Điều đó cho thấy một khó khăn căn bản trong việc giải thích ADN của Khăn liệm. Một phần vật liệu di truyền có thể bắt nguồn từ những người đã tiếp xúc với Khăn liệm trong quá trình nghiên cứu, bảo quản hoặc tôn kính tôn giáo. Những dấu vết khác có thể đã được lưu lại qua nhiều thế kỷ do sự tiếp xúc với môi trường.

Nghiên cứu cũng xác định những biến thể liên quan đến các quần thể Tây Á-Âu và Trung Đông, trong đó có những dòng di truyền được tìm thấy ở người Druze. Một nghiên cứu trước đây được thực hiện vào năm 2015 bởi Giáo sư Gianni Barcaccia và một nhóm nghiên cứu khác đã cho biết rằng hơn 55% các trình tự ADN ty thể của con người được phân tích thuộc về các dòng di truyền Cận Đông. Chưa đến 6% mang những đặc điểm của Tây Âu, trong khi 39% có thể liên quan đến các dòng di truyền Ấn Độ, có thể phản ánh việc vải lanh từng được nhập khẩu từ khu vực sông Ấn.

Nhìn chung, những phát hiện này tương hợp với khả năng Khăn liệm đã có một lịch sử lâu dài tiếp xúc với khu vực Trung Đông và vùng Địa Trung Hải rộng lớn hơn. Chúng cũng tương đối phù hợp với những truyền thống lịch sử đặt xuất xứ ban đầu của Khăn liệm tại Thánh địa và vùng phía đông Địa Trung Hải, trước khi tấm vải xuất hiện tại Tây Âu sau cuộc Thập tự chinh thứ tư và cuộc chinh phục Constantinople năm 1204. Tuy nhiên, sự tương hợp không phải bằng chứng.

Chính nghiên cứu cũng cảnh báo không nên dựa trên một dấu vết di truyền riêng lẻ để xác định chính xác nguồn gốc địa lý hoặc một sự kiện lịch sử cụ thể. Như Giáo sư Barcaccia nhấn mạnh, bằng chứng di truyền bổ sung cho các nghiên cứu pháp y, lịch sử và phóng xạ học; nó không thay thế các phương pháp đó. ADN được thu hồi từ các mẫu là sự chồng lớp của những tín hiệu sinh học đã tích tụ theo thời gian.

Sự thận trọng này đặc biệt quan trọng khi bàn về khả năng Khăn liệm có nguồn gốc từ phương Đông. Nghiên cứu mới xem một nguồn gốc như vậy là có khả năng, nhưng không xác lập điều đó một cách dứt khoát.

Các phát hiện khác bổ sung thêm những chi tiết đáng chú ý cho bức tranh tổng thể. Các mẫu chứa những vi khuẩn liên quan đến môi trường có độ mặn cao, cũng như những dấu vết liên quan đến san hô đỏ, gia súc và động vật nuôi trong nhà. Những bằng chứng này có thể phù hợp với khả năng Khăn liệm từng tiếp xúc với môi trường Địa Trung Hải hoặc Cận Đông, mặc dù những dấu vết sinh học riêng lẻ không thể tự mình tái dựng toàn bộ hành trình của tấm vải.

Nghiên cứu cũng giúp làm sáng tỏ lịch sử bảo quản Khăn liệm. Phân tích niên đại bằng phương pháp phóng xạ carbon được thực hiện trên hai sợi riêng biệt được sử dụng để sửa chữa Khăn liệm sau trận hỏa hoạn được ghi nhận vào năm 1532, trong những đợt phục chế vào các năm 1534 và 1694. Những kết quả này góp phần giúp hiểu rõ cách thức tấm vải lanh bị hư hại đã được bảo quản qua thời gian.

Theo nghĩa đó, nghiên cứu có thể trở nên hữu ích cho tương lai hơn là trong việc giải quyết cuộc tranh luận nổi tiếng nhất về quá khứ.

Vật liệu sinh học được thu hồi từ Khăn liệm không phải là một mẫu khảo cổ sạch được bảo tồn trong điều kiện biệt lập. Đó là sản phẩm của nhiều thế kỷ tiếp xúc giữa một tấm vải, con người, động vật, thực vật và những môi trường luôn thay đổi. Điều này khiến việc diễn giải trở nên phức tạp hơn – nhưng đồng thời cũng làm cho những dấu vết tích tụ ấy trở nên có giá trị về mặt khoa học.

Những kỹ thuật mới trong sinh học phân tử vì thế có thể mở đường cho những nghiên cứu tiếp theo, sử dụng những lượng vật liệu cực kỳ nhỏ. Các cuộc nghiên cứu trong tương lai, nếu được tiến hành trực tiếp và trong những điều kiện được kiểm soát chặt chẽ, có thể cung cấp thêm thông tin về lịch sử, thành phần, quá trình bảo quản và nguồn gốc khả thể của Khăn liệm.

Đối với các tín hữu, không một phân tích di truyền nào có thể xác định ý nghĩa thần học của hình ảnh trên tấm vải. Đối với những người hoài nghi, không một trình tự ADN đơn lẻ nào có thể giải quyết cuộc tranh luận lịch sử.

Nghiên cứu này không chứng minh rằng Khăn liệm là tấm vải liệm của Đức Giêsu Kitô, cũng không chứng minh rằng đó là một hiện vật có từ thời Trung cổ.

Điều mà nghiên cứu cho thấy là Khăn liệm mang trong mình một lịch sử sinh học phức tạp – được hình thành qua nhiều thế kỷ tôn kính của con người, nghiên cứu khoa học, tiếp xúc với môi trường và quá trình bảo tồn hiện vật.

Do đó, nghiên cứu mới nhất vẫn để lại bí ẩn cốt lõi chưa được giải đáp. Nhưng đồng thời, nghiên cứu cũng cho thấy rằng Khăn liệm còn lâu mới cạn kiệt những khả năng khám phá về mặt khoa học.

Nguồn: zenit.org