Trong nhịp sống đang quay cuồng hối hả của những tháng cuối năm, và trên con đường đang tấp nập dòng người ngược xuôi đó, bỗng từ xa vọng về những giai điệu thánh ca quen thuộc của cố linh mục nhạc sĩ Kim Long: “Hỡi người hãy nhớ mình là bụi tro, một mai người sẽ trở về bụi tro…” Lời thánh ca khiến lòng người lặng lẽ, trầm tư giữa những cơn gió se lạnh của đất trời tháng 11. Tác giả viết nên bài hát như một lời nhắn nhủ cho những người đang bước trên hành trình nhân sinh, cuộc sống này chỉ là tạm bợ và tất cả chỉ là hư vô chóng qua, cho dù mải mê rong ruổi với dòng đời xuôi ngược, tất bật bôn ba với cuộc sống mưu sinh, nhưng sau cùng “ba tấc đất mới thật là nhà” (Tv 48,12)

Sống ở đời, có thể chúng ta không biết nhiều thứ, nhưng chắc chắn có một cái biết thật, biết đúng và biết rõ nhất, đó là biết mình sẽ phải chết. Là con người, dù là người có niềm tin tôn giáo, người không có niềm tin tôn giáo, hoặc người vô thần, có lẽ ai cũng từng hơn một lần khắc khoải về thân phận mình, để rồi thốt lên rằng:

“Đời người dài ngắn, sang hèn

Trăm năm gom đủ một lần đưa tang”

Còn Thánh Catharine lại so sánh: “Đời sống là cây cầu, hãy đi qua chứ đừng dừng lại trên đó”. Với cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, ông cho rằng: “Bao nhiêu năm làm kiếp con người, chợt một chiều tóc trắng như vôi. Lá úa trên cao rụng đầy, cho trăm năm vào chết một ngày” (Cát Bụi). Có người khác lạc quan hơn khi dí dỏm soạn ra một phép tính cho cuộc đời: “50 tuổi tính năm,

 60 tính tháng,

70 tính ngày,

 80 tính giờ

và 90 Chúa tính”,

Những cách diễn đạt khác nhau ấy cùng gợi lên một thực tế là mỗi ngày cúng ta sống là để tiến gần cái chết hơn hay cái chết mỗi ngày tiến gần chúng ta hơn, và cái chết là thứ duy nhất không ai gánh đỡ và làm thay cho chúng ta được. Chuyến đi xa của một đời người sau mấy mươi năm hiện hữu trên thế gian, đó là sự trở về với cát bụi nơi mình đã được sinh ra. (St 3,19).

Nói về kiếp mau qua của con người, tác giả của bài thơ Vô Mệnh đã cảm nhận rất rõ chân lý này khi cho rằng:

 Hoa đẹp hoa thơm hoa vẫn tàn

Tình nặng tình sâu tình vẫn tan

Rượu đắng rượu say rượu vẫn cạn

Người hứa người thề người vẫn quên (Vô mệnh)

Sách Giảng Viên cũng khẳng định: "Có thời sinh ra, có thời chết đi" (Gv 3,2). Mọi loài thụ tạo đều có giới hạn của nó. Con người cũng không nằm ngoài quy luật đó. Tiền bạc, vật chất, công danh chóng tàn phai. Sắc đẹp, sức khỏe cũng hao mòn, rệu rã theo thời gian. Tình yêu dẫu khắc cốt ghi tâm rồi cũng có lúc đổi thay trước những biến cố của cuộc đời. Cuộc sống dẫu tươi đẹp cũng sẽ thoảng qua những phút trống vắng, dẫu phiêu diêu tự tại cũng sẽ có lúc thất vọng vấn vương. Có ai đó còn ví von cuộc sống con người giống như một cuốn sách, có cuốn dày, có cuốn mỏng nhưng tất cả đều phải có dấu chấm hết.

Một hình ảnh khác cũng thường được dùng để suy ngẫm về thân phận con người là chuyến tàu: mỗi người lên tàu ở một thời điểm, đồng hành với những người khác trong một quãng đường, rồi lần lượt rời đi ở những sân ga khác nhau. Không ai biết chính xác mình sẽ xuống ga nào, cũng không ai có thể đi cùng một người đến cuối hành trình. Hình ảnh ấy không chỉ nhắc ta về sự chia ly, mà còn gợi lên giá trị của những cuộc gặp gỡ: bởi không ai có thể ở lại mãi, cách ta đối xử với nhau trong quãng đường cùng đi mới là điều đáng để suy nghĩ.

Triết gia Seneca, trong tác phẩm về sự ngắn ngủi của đời người, cũng đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: đời người không hẳn ngắn vì con người có quá ít thời gian, mà còn vì họ để quá nhiều thời gian trôi qua trong những việc không thực sự quan trọng. Tư tưởng ấy đưa câu chuyện về cái chết vượt khỏi nỗi lo âu trước ngày sau hết, để trở thành câu hỏi về cách sống hôm nay. Nếu biết thời gian có giới hạn, tại sao ta vẫn có thể tiêu hao những năm tháng quý giá vào sự tranh giành, hơn thua và những tham vọng chóng qua? Nếu một ngày nào đó phải rời bỏ mọi thứ, điều gì đáng để ta dành công sức, tình yêu và cả cuộc đời mình?

Ở một hướng suy tư khác, triết gia Martin Heidegger phân tích cái chết như giới hạn căn bản của hiện hữu con người trong tác phẩm Hữu thể và Thời gian. Ý thức về cái chết không đơn thuần là biết một ngày nào đó mình sẽ qua đời, nhưng còn là nhận ra không ai có thể sống thay cuộc đời mình. Mỗi người phải tự chịu trách nhiệm về những lựa chọn đã làm và con đường mình đang đi. Khi hiểu rằng thời gian không vô tận, ta không còn dễ dàng xem hôm nay như một ngày có thể thay thế bằng vô số ngày khác. Chính giới hạn khiến những quyết định trong hiện tại trở nên có trọng lượng: ta chọn điều gì, sống vì ai và muốn để lại điều gì sau khi mình không còn hiện diện?

Từ những suy tư ấy, triết lý nhà Phật về “sắc sắc không không” cũng gợi nhắc con người về tính vô thường của vạn vật. Nghĩa là có đó rồi lại không đó, cuộc đời như ảo ảnh là vậy. Tuy nhiên, đối với người Kitô hữu, nhận ra sự mong manh của cuộc đời không có nghĩa là xem mọi sự đều vô nghĩa. Đó là lời mời gọi sống tỉnh thức hơn, biết phân định điều gì thực sự đáng quý và hướng cuộc đời về cùng đích là Thiên Chúa. và Sự khôn ngoan của tác giả Thánh Vịnh một lần nữa soi sáng chân lý ấy:

“Nào phàm nhân sống mãi được sao

mà chẳng phải đến ngày tận số?

Kìa thiên hạ thấy người khôn cũng chết.

Kẻ ngu đần dại dột cũng tiêu vong.” (Tv 48,10)

Thế nên, sống trong kiếp nhân sinh này, mỗi người vừa chọn lựa cho mình một hướng đi, vừa là khôn ngoan chuẩn bị cho mình những hành trang cần thiết cho cuộc hành trình tiến về quê hương địch thực. Vì thế, mỗi khi tháng 11 đến, Giáo Hội lại nhắc nhở mỗi người nhớ đến những người đã qua đời và cũng nhắc nhở mỗi người: “mai cũng sẽ đến lượt mình”, để rồi trong khi cầu nguyện cho các linh hồn, mỗi người cũng hãy suy ngẫm về thân phận yếu đuối tội lỗi của kiếp tro bụi nơi mình, và điều chỉnh những chọn lựa cho phù hợp với niềm tin vào sự sống đời đời.

Mục sư Martin Luther King nói rằng: “Chúng ta không thể thay đổi được hướng gió, nhưng có thể thay đổi được cột buồm”. Cũng vậy, chúng ta không thể thay đổi được quy luật nghiệt ngã của kiếp bụi tro phải trở về tro bụi, nhưng chúng ta có thể thay đổi được lối sống để khỏi chết đời đời. Thế nên triết gia Hegel đã định hướng cho cuộc đời của mình với xác tín rằng: “sống là chuẩn bị cho cái chết”.

  Khi vở kịch cuộc đời kéo màn khép lại cũng là lúc các vai diễn về ơn gọi và sứ mạng của mỗi người xem như đã hoàn thành.  Hận thù, ghen ghét rồi sẽ chấm dứt; của cải, danh vọng và lạc thú không thể theo ta sang bên kia sự chết. Vậy điều gì còn lại? Không chỉ là tiếng tốt hay ký ức của người đời, nhưng còn là tình yêu đã được trao ban và những việc lành đã thực hiện trong cuộc sống. Trong Tin Mừng theo thánh Matthêu, Đức Giêsu nói với những người được chúc phúc: “Xưa Ta đói, các ngươi đã cho ăn; Ta khát, các ngươi đã cho uống; Ta là khách lạ, các ngươi đã tiếp rước; Ta trần truồng, các ngươi đã cho mặc; Ta đau yếu, các ngươi đã thăm viếng; Ta ngồi tù, các ngươi đến hỏi han” (Mt 25,35-36).

Và Người khẳng định: “Mỗi lần các ngươi làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Ta đây, là các ngươi đã làm cho chính Ta vậy” (Mt 25,40). Như thế, điều có giá trị trước mặt Thiên Chúa không chỉ là những thành tựu con người đạt được, mà còn là cách họ nhận ra và phục vụ Đức Kitô nơi những người bé nhỏ. Một đời người có thể không lưu lại những dấu ấn lớn lao trong lịch sử, nhưng vẫn mang ý nghĩa sâu xa nếu đã trở thành nguồn nâng đỡ cho người khác bằng những việc làm cụ thể của tình yêu.

Cuộc sống là một chuỗi những chọn lựa và quyết định, đắn đo được và mất, nắm giữ và buông bỏ. Vì thế nhạc sị Phạm Minh Tuấn đã nhắc ta rằng:

 “Hãy sống như đời sông để biết yêu nguồn cội.

Hãy sống như đồi núi vươn tới những tầm cao.

Hãy sống như biển trào, như biển trào để thấy bờ bến rộng.

 Hãy sống như ước vọng để thấy đời mênh mông” ( Khát vọng – Phạm Minh Tuấn).

Để trong khoảng thời gian vắn vỏi trên dương thế này, ta không phải boăn khoăn và vội vã khi trả lời những câu hỏi:

“Nếu chỉ còn một ngày để sống.

 Làm sao ta trả ơn cuộc đời?

Làm sao ta đền đáp bao người?

 Làm sao ta chuộc hết lỗi lầm?

 Làm sao ta thanh thản tâm hồn?

Xuôi đôi tay đi giữa hừng đông...”

(Nếu chỉ còn một ngày để sống- Hoài An)

Tháng 11 đến rồi cũng sẽ lại qua đi như bao tháng ngày khác. Bóng tối sẽ không còn khi ánh mặt trời tỏ rạng. Buồn vui gì thì cũng hết một ngày. Ý thức được sự mau qua của thời gian, chóng tàn của kiếp sống con người, sẽ giúp chúng ta gia tăng lòng tin, sự phó thác và hướng lòng về niềm hy vọng của một khởi đầu mới nơi Thiên Chúa.

Mưa HẠ