Đời thánh hiến: Khúc biến tấu lệnh nhịp

Thế giới năm 2026 đang vận hành theo những thuật toán của sự tối ưu. Chúng ta đo lường thành công bằng KPI, định giá con người bằng tài sản và tìm kiếm hạnh phúc qua những lượt tương tác ảo. Giữa một guồng quay nghẹt thở đề cao cái "tôi" và sự chiếm hữu ấy, sự tồn tại của Đời sống Thánh hiến bỗng trở nên... kỳ lạ. Tại sao giữa thế kỷ 21, vẫn có những người trẻ chọn từ bỏ tất cả để sống một cuộc đời "vô danh"?

Một lựa chọn “phi lý” giữa thế giới tối ưu

Để hiểu được tại sao một người trẻ đầy triển vọng lại chọn khước từ những cơ hội tiến thân để khoác lên mình tấm áo dòng, chúng ta không thể dùng lăng kính xã hội học hay tâm lý học đơn thuần. Tông huấn Vita Consecrata đã chỉ ra rằng, cội rễ của đời sống này nằm sâu trong mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi.

Nếu nhìn đời sống thánh hiến qua lăng kính thế tục, đó là một lựa chọn đầy “thua thiệt”. Nhưng dưới ánh sáng đức tin, đây lại là một cuộc “khúc biến tầu lệch nhịp”, nhưng kiên quyết. Tông huấn Vita Consecrata không xem đời tu như một nghề nghiệp để lựa chọn, mà như một lời gọi chạm đến căn tính sâu xa nhất của con người, bắt nguồn từ chính mầu nhiệm Chúa Ba Ngôi.

Người thánh hiến không nói: “Tôi chọn làm tu sĩ”, mà là một sự đáp trả: “Tôi được gọi”. Đó là sáng kiến của Chúa Cha, là hành trình bước theo Chúa Con qua ba lời khấn Khiết tịnh, Nghèo khó, Vâng phục, và là công trình biến đổi không ngừng của Chúa Thánh Thần. Đời tu, vì thế, không phải là sự từ bỏ miễn cưỡng, mà là một hành vi tự hiến trọn vẹn, nơi con người trao lại quyền sở hữu chính đời mình.

Thánh Tôma Aquinô từng ví đời sống tu trì như một “hy lễ toàn thiêu”. Hình ảnh ấy đến nay vẫn mang sức công phá mạnh mẽ: trong khi người đời thường chỉ dâng hiến những gì dư ra, thì người tu sĩ dâng chính con người mình. Khiết tịnh giữa một xã hội ám ảnh khoái lạc, nghèo khó giữa cơn khát vật chất, và vâng phục trong thời đại tôn thờ cái tôi, đó không phải là sự tự hành xác, mà là cách họa lại chân dung Chúa Kitô một cách triệt để nhất. Và chính Chúa Thánh Thần, như một nghệ sĩ âm thầm, đã thổi hồn vào sự tự hiến ấy, biến hy sinh thành niềm vui, chứ không phải gánh nặng.

Men âm thầm giữa lòng xã hội

Và điều nghịch lý là: một đời sống được xây dựng trên sự “tự hủy” ấy lại không dẫn đến cạn kiệt, mà sinh ra sức sống. Trong khi "mùa đông đức tin" đang bao phủ nhiều nước phương Tây với những tu viện trống vắng, thì Việt Nam lại đang kể một câu chuyện khác. Số liệu thống kê từ Hội đồng Giám mục Việt Nam cho thấy một thực tế đáng kinh ngạc: Hơn 30.000 tu sĩ thuộc khoảng 300 dòng tu và tu đoàn đang hoạt động.

Nói theo ngôn ngữ kinh tế, đây là một “thị trường nhân lực” phi lợi nhuận khổng lồ, thứ mà không một tập đoàn đa quốc gia nào có thể xây dựng hay duy trì. Nhưng giá trị của đời sống thánh hiến không nằm ở quy mô, mà ở độ thẩm thấu. Không còn bó hẹp trong bốn bức tường tu viện để tìm kiếm sự bình an nội tâm như các đan sĩ thuở xưa, tu sĩ Việt Nam hôm nay đang thực hiện một cuộc "di cư" vĩ đại. Họ có mặt từ những buôn làng Tây Nguyên hẻo lánh đến các cơ sở giáo dục mầm non, từ các phòng khám nghèo đến các khu công nghiệp đầy khói bụi. Họ đang trở thành "men" ngay trong lòng khối bột xã hội, đúng như tinh thần của các Tu hội đời giữa thế kỷ 20.

Sự “lãng phí” thánh thiêng

Tuy nhiên, thách thức đặt ra cho "đội quân áo dòng" này chưa bao giờ khốc liệt đến thế. Chúng ta đang sống trong một thế giới mà sự chú ý là đơn vị tiền tệ, và sự thinh lặng bị coi là trống rỗng.

Tông huấn Vita Consecrata đã tiên liệu về thế tục hóa, nhưng có lẽ chưa lường hết được sức tàn phá của thuật toán mạng xã hội. Người tu sĩ trẻ hôm nay phải đối mặt với một "trận chiến kép": vừa phải giữ gìn đức khiết tịnh và đời sống nội tâm, vừa phải làm chủ công nghệ để loan báo Tin Mừng. Như định hướng của Liên hiệp Bề trên Thượng cấp Việt Nam, họ phải "hiểu ngôn ngữ của thời đại"[1] (AI, kỹ thuật số) nhưng không được để dòng chảy thông tin ấy cuốn trôi căn tính của mình. Đây là cuộc lên đường đầy mạo hiểm giữa "nhập thế" và "biến chất".

Có một câu hỏi mà những nhà xã hội học thực dụng thường đặt ra: "Tại sao một người thông minh, tài năng lại đi tu? Sao không làm doanh nhân, bác sĩ để đóng góp GDP cho đất nước? Phải chăng đó là một sự lãng phí nguồn lực?" Để trả lời, tôi muốn mượn hình ảnh trong Kinh Thánh về cô Maria làng Bêtania[2], người đã đập vỡ bình dầu thơm quý giá để xức chân Chúa Giêsu. Giuđa Ítcariốt đã gọi đó là sự lãng phí. Nhưng Đức Giêsu gọi đó là một việc làm đẹp. Sự đối lập ấy không chỉ là một tranh luận đạo đức, mà là cuộc va chạm giữa hai hệ giá trị: một bên tôn thờ tính hữu dụng, bên kia bảo vệ giá trị của tình yêu vô điều kiện.

Đời sống thánh hiến đứng hẳn về phía Maria Bêtania. Chấp nhận bị hiểu lầm là “lãng phí” để nhắc nhở xã hội rằng: không phải mọi điều quý giá đều có thể quy đổi thành GDP, và không phải mọi đóng góp cho nhân loại đều xuất hiện trên bảng thống kê kinh tế.

Chính trong một thế giới nơi mọi thứ bị định giá bằng tiền, sự hiện diện của những con người dám “tiêu hao” đời mình một cách “vô ích” để yêu mến Thiên Chúa và phục vụ những người nghèo khổ, trở thành một lời phản biện sống động. Họ âm thầm khẳng định một chân lý căn bản: phẩm giá con người không nằm ở công năng sử dụng, mà ở khả năng yêu thương và hiến dâng.

 
Ngọn nến phải cháy để tỏa sáng

Ngày 02/02, nhìn những ngọn nến được thắp lên trên tay các nam nữ tu sĩ, tôi nhận ra một chân lý giản đơn: Nến muốn tỏa sáng thì phải chấp nhận tiêu hao. Sáp nến vơi đi thì ánh sáng mới rực rỡ.

Đời sống thánh hiến không phải là một di sản bảo tàng cần được bảo tồn, mà là một ngọn lửa sống động. Xin cảm ơn những người đã can đảm chọn lối sống "ngược dòng", chấp nhận sự "tiêu hao" của bản thân để giữ cho thế giới này bớt đi sự lạnh lẽo của tính toan và thắp lên niềm hy vọng về một Tình Yêu vĩnh cửu. Đó không phải là sự lãng phí. Đó là sự đầu tư khôn ngoan nhất cho Nước Trời.

 
Mưa HẠ