Trong sứ điệp video gửi đến hội nghị về Chân phước Giáo hoàng Gioan Phaolô I tại Đại học Giáo hoàng Gregorian, Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh: “Gìn giữ và cổ võ hòa bình là trách nhiệm của mỗi người chúng ta”. Lời nhắn gửi ấy đặt ra một vấn đề đáng suy nghĩ: giữa một thế giới còn nhiều xung đột và chia rẽ, chúng ta có đang xem hòa bình là việc của người khác, thay vì trách nhiệm của chính mình?

Khi chiến tranh xảy ra, sự chú ý thường hướng về các nhà lãnh đạo, những cuộc đàm phán và các thỏa thuận quốc tế. Nhưng theo Đức Lêô XIV, hòa bình không phải là một ý tưởng chỉ dành cho những người nắm giữ trách nhiệm lớn lao. Hòa bình bắt đầu từ gia đình, trường học và cộng đồng, nơi con người học cách sống với nhau trước khi có thể cùng nhau xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

Nhắc lại tư tưởng của Đức Phanxicô và Thánh Augustinô, Đức Thánh Cha cho thấy hòa bình không đơn thuần là sự vắng bóng chiến tranh, nhưng gắn liền với công lý, việc tôn trọng phẩm giá và các quyền căn bản của con người, cùng tình liên đới giữa các dân tộc. Điều đó có nghĩa là không thể nói đến hòa bình một cách trọn vẹn khi bất công vẫn tồn tại và những người yếu thế không được bảo vệ.

Đây cũng là điều làm cho lời mời gọi của Đức Thánh Cha trở nên gần gũi với đời sống thường ngày. Một gia đình khó có thể bình an nếu các thành viên không còn muốn lắng nghe nhau. Một cộng đoàn khó có thể hiệp nhất nếu bất đồng luôn dẫn đến chia rẽ. Và tình huynh đệ sẽ mất đi ý nghĩa nếu người ta chỉ nói về yêu thương mà không sẵn lòng cảm thông với người đang gặp khó khăn.

Đức Thánh Cha nhắc đến những việc làm cụ thể: hàn gắn chia rẽ, bảo vệ người yếu thế, tha thứ, cảm thông, lắng nghe và giáo dục con người biết đối thoại chân thành. Đó không phải những việc vượt quá khả năng của mỗi người, nhưng cũng chẳng phải lúc nào chúng ta dễ dàng thực hiện. Đôi khi, điều khó nhất không phải là lên tiếng kêu gọi hòa bình cho thế giới, mà là hạ giọng trong một cuộc tranh cãi, thừa nhận mình đã sai hoặc chủ động làm hòa với người mình không đồng tình.

Với người Kitô hữu, lời mời gọi ấy còn liên quan trực tiếp đến cách sống Tin Mừng. Cầu nguyện cho hòa bình vẫn luôn cần thiết, nhưng đời sống đức tin cũng đòi hỏi mỗi người góp phần xây dựng hòa bình bằng chính cách mình đối xử với tha nhân. Tình huynh đệ không thể chỉ là một lời tuyên xưng; nó cần được thể hiện trong cách chúng ta đón nhận người khác biệt, quan tâm đến người yếu thế và giải quyết những bất đồng ngay trong cộng đoàn của mình.

Điều ngài nhấn mạnh trong sứ điệp là trách nhiệm của mỗi người trong việc nuôi dưỡng một nền văn hóa hòa bình, từ những tương quan gần gũi nhất đến đời sống xã hội và chính trị.

Hòa bình thế giới vẫn cần những quyết định lớn, những nỗ lực ngoại giao và sự dấn thân của các nhà lãnh đạo. Nhưng để hòa bình có thể bén rễ và tồn tại lâu dài, con người cũng phải học cách sống hòa bình với nhau. Đó là trách nhiệm không ai có thể làm thay chúng ta.