Mười năm không phải là quãng thời gian quá dài trong lịch sử Giáo hội, nhưng đủ để những biến chuyển của xã hội tác động sâu sắc đến đời sống hôn nhân và gia đình. Áp lực kinh tế, những thay đổi trong các mối tương quan, sự phân hóa xã hội và những bất ổn của thời đại đang đặt nhiều gia đình trước những lựa chọn khó khăn. Có những đôi vợ chồng nỗ lực gìn giữ đời sống chung giữa những khác biệt; có những cha mẹ loay hoay tìm cách giáo dục con cái trong một thế giới đổi thay nhanh chóng; cũng có những gia đình mang trong mình những tổn thương không dễ chia sẻ.
Trong hoàn cảnh ấy, nhắc lại những định hướng của Amoris laetitia là điều cần thiết, nhưng chưa đủ. Điều quan trọng hơn là xem những định hướng ấy đã đi vào đời sống mục vụ như thế nào, đã giúp các gia đình vượt qua khó khăn ra sao và Giáo hội còn cần làm gì để sự đồng hành của mình trở nên gần gũi, thiết thực hơn.
Khi lắng là một đòi hỏi mục vụ
Đức Hồng y Mario Grech dùng hình ảnh “những tiếng vọng” để nói về việc lắng nghe trong đời sống Giáo hội. Theo ngài, giữa dòng chảy liên tục của những tiếng nói đang tranh giành sự chú ý của con người, Giáo hội cần nhận ra những tiếng vọng quan trọng: tiếng vọng của Tin Mừng, của Huấn quyền và của chính các gia đình.
Ba tiếng vọng ấy không tách rời nhau. Tin Mừng là nền tảng cho sứ mạng của Giáo hội; Huấn quyền giúp soi sáng việc hiểu và thực hành đức tin; còn kinh nghiệm sống của các gia đình cho thấy những lời dạy ấy đang được đón nhận, thực hành và đối diện với những khó khăn cụ thể ra sao.
Chính ở điểm này, lời mời gọi của Đức Hồng y Grech thật đáng chú ý. Các gia đình không chỉ là những người cần được hướng dẫn, nâng đỡ hay chăm sóc. Họ còn là những chủ thể tham gia vào sứ mạng của Giáo hội. Qua đời sống hằng ngày, họ làm chứng cho Tin Mừng bằng cách yêu thương, tha thứ, chăm sóc con cái, gìn giữ sự chung thủy và kiên trì xây dựng các mối tương quan.
Điều đó cũng có nghĩa là Giáo hội không thể chỉ nhìn các gia đình từ những nguyên tắc hay khuôn mẫu có sẵn. Những nguyên tắc ấy cần được trình bày trung thành với Tin Mừng, nhưng việc áp dụng vào đời sống đòi hỏi sự hiểu biết về hoàn cảnh cụ thể của từng gia đình. Một lời khuyên có thể đúng về nguyên tắc nhưng chưa chắc đã đủ để giúp một đôi vợ chồng đang khủng hoảng tìm được hướng đi, nếu người đồng hành chưa thực sự hiểu điều họ đang trải qua.
Lắng nghe vì thế không phải là một bước xã giao trước khi đưa ra lời khuyên. Đó là một phần của việc đồng hành mục vụ: lắng nghe để hiểu, hiểu để phân định và phân định để tìm ra cách nâng đỡ phù hợp, trong ánh sáng Tin Mừng.
Những gia đình mong manh vẫn mang trong mình khát vọng yêu thương
Một trong những điểm đáng lưu tâm trong chia sẻ của Đức Hồng y Grech là sự hiện diện đồng thời của lòng trung tín và tính mong manh trong đời sống gia đình. Sống theo Tin Mừng không có nghĩa là một gia đình sẽ không gặp đau khổ, bất đồng hay những giai đoạn mất phương hướng. Ngay cả những người thành tâm muốn sống đức tin cũng có thể phải đối diện với những thử thách vượt quá sức mình.
Nhìn nhận thực tế ấy không phải là hạ thấp giá trị của hôn nhân Kitô giáo, càng không phải là dễ dàng chấp nhận mọi đổ vỡ. Trái lại, đó là khởi điểm để việc mục vụ đến gần con người hơn. Nếu chỉ nhìn thấy những gì gia đình chưa làm được, Giáo hội có thể bỏ qua những nỗ lực âm thầm mà họ đang thực hiện để gìn giữ tình yêu và trách nhiệm với nhau. Nếu chỉ nhấn mạnh đến những đòi hỏi mà không quan tâm đến những khó khăn thực tế, lời hướng dẫn có nguy cơ trở nên xa cách với chính những người cần được nâng đỡ.
Đức Hồng y Grech nhắc đến khát vọng yêu thương và được yêu thương, được thuộc về một cộng đoàn, xây dựng những mối tương quan bền vững và hướng đến một tương lai có hy vọng. Khát vọng ấy vẫn hiện diện ngay cả trong những hoàn cảnh bất định và tổn thương.
Đây là điều Giáo hội cần nhận ra khi đồng hành với các gia đình. Đằng sau một cuộc hôn nhân gặp khó khăn không chỉ có những sai lầm cần sửa chữa, mà còn có những con người đang đau đớn, những nỗ lực chưa thành và đôi khi là mong muốn được bắt đầu lại. Đằng sau những cha mẹ đang lúng túng trước con cái là nỗi lo làm sao để trao cho con một nền giáo dục tốt. Và đằng sau những gia đình ít xuất hiện trong sinh hoạt cộng đoàn có thể là những gánh nặng mà người ngoài không dễ nhìn thấy.
Không phải mọi khó khăn đều có thể giải quyết bằng một lời khuyên, nhưng một sự lắng nghe chân thành có thể giúp người ta không cảm thấy mình phải đối diện với tất cả trong cô độc. Đó cũng là một cách để cộng đoàn Kitô hữu thể hiện tình yêu và sự gần gũi của Thiên Chúa.
Từ văn kiện đến đời sống của các giáo xứ
Đức Hồng y Kevin Farrell mời gọi các Giám mục thành thật nhìn lại những nguồn lực hiện có tại các Giáo hội địa phương, để tiếp cận, thấu hiểu đời sống thường nhật và đồng hành với các gia đình. Lời mời gọi này đặt ra một vấn đề thực tế: các cộng đoàn đã thực sự tạo được những không gian để gia đình có thể chia sẻ những khó khăn, tìm kiếm sự nâng đỡ và cùng nhau lớn lên trong đức tin hay chưa?
Một giáo xứ có thể tổ chức nhiều chương trình dành cho gia đình, nhưng số lượng hoạt động chưa nói lên tất cả. Điều đáng quan tâm là các gia đình có cảm thấy mình được đón nhận hay không; những đôi vợ chồng đang gặp khủng hoảng có biết tìm đến ai; những người trẻ chuẩn bị kết hôn có được giúp đỡ để hiểu rõ trách nhiệm của đời sống hôn nhân; và các bậc cha mẹ có tìm thấy sự đồng hành khi gặp khó khăn trong việc giáo dục con cái.
Mục vụ gia đình vì thế cần vượt ra ngoài những dịp gặp gỡ mang tính sự kiện. Đó còn là sự hiện diện bền bỉ của các linh mục, tu sĩ và những người làm công tác mục vụ; là sự đồng hành của các gia đình với nhau; là khả năng nhận ra những hoàn cảnh cần được quan tâm. Đôi khi, điều một gia đình không phải là một chương trình mới, mà là một người sẵn sàng ngồi xuống, nghe họ nói và cùng tìm hướng giải quyết.
Nhìn lại mười năm Amoris laetitia, bởi thế, không nên dừng ở việc nhắc lại một văn kiện hay đánh giá những thành quả đã đạt được. Đây còn là dịp để Giáo hội tự hỏi liệu những gia đình đang sống giữa bao áp lực của thời đại có thực sự cảm nhận được sự gần gũi của Giáo hội trong đời sống thường ngày hay không.
Lời mời gọi của hai vị Hồng y đưa chúng ta trở về với một điều căn bản: Giáo hội loan báo Tin Mừng cho các gia đình, nhưng cũng cần học hỏi từ chính họ. Khi lắng nghe câu chuyện của những người đang cố gắng yêu thương, gìn giữ lòng chung thủy và nuôi dạy con cái giữa nhiều khó khăn, Giáo hội có cơ hội hiểu sâu hơn những thách đố của thời đại và nhận ra những cách thức mới để đồng hành.
Sau mười năm, giá trị của Amoris laetitia không chỉ được nhìn thấy qua những gì đã được viết ra, nhưng còn qua những gì đã và đang được sống trong từng mái ấm. Và có lẽ, một trong những dấu hiệu rõ nhất cho thấy Giáo hội đã đón nhận tinh thần của Tông huấn chính là khi các gia đình không chỉ tìm thấy nơi Giáo hội những lời hướng dẫn, mà còn tìm thấy một cộng đoàn biết lắng nghe, thấu hiểu và cùng họ bước tiếp.
Mưa HẠ