Năm 2026 mang đến cho người Công giáo Việt Nam một sự trùng hợp phụng vụ thật đặc biệt: Mùa Chay Thánh bắt đầu ngay giữa những ngày rộn ràng nhất của Tết Nguyên Đán Bính Ngọ. Thứ Tư Lễ Tro năm nay đúng vào ngày mùng Hai Tết. Dù Hội đồng Giám mục Việt Nam đã dời việc cử hành sang thứ Sáu (mùng Bốn Tết) để các tín hữu được vui hưởng trọn vẹn ba ngày Tết của dân tộc, nhưng đó vẫn là những ngày đầu năm, khi nhiều gia đình còn đang trong không khí sum họp, đón Tết mừng xuân. Giữa bầu khí lễ hội, làm thế nào để người tín hữu vừa sống trọn vẹn niềm vui sum vầy của văn hóa dân tộc, vừa bước vào hành trình thanh tẩy tâm linh một cách ý nghĩa?


Đọc lại các Thư mục vụ của các vị Chủ chăn từ các Giáo phận trên cả nước, có thể nhận thấy một điểm nhấn chung: không có sự đối nghịch giữa Mùa Xuân của đất trời và Mùa Xuân của ân sủng. Trái lại, chính sự gặp gỡ này mở ra cơ hội để mỗi người thánh hóa niềm vui ngày Tết bằng chiều sâu nội tâm của Mùa Chay.


1. Sự hòa quyện giữa niềm vui đón xuân và tinh thần sám hối


Xuyên suốt các thư mục vụ, các Đức Giám mục đều dành những lời cầu chúc bình an đầu năm, đồng thời khéo léo mời gọi cộng đoàn Dân Chúa nhìn Mùa Chay như là một "Mùa Xuân thiêng liêng" của tâm hồn. Bởi lẽ, chúng ta thường dễ mang tâm lý rạch ròi: Tết là để vui chơi, còn Mùa Chay là trầm buồn, sám hối. Vì thế, các vị chủ chăn lại mời gọi chúng ta nhìn sự kiện này như một sự bổ túc tuyệt vời.


Đức Tổng Giám mục Giuse Vũ Văn Thiên (TGP Hà Nội) đã đúc kết sự hòa quyện này bằng một hình ảnh rất đẹp: "Vẻ đẹp của mùa xuân chỉ thực sự trọn vẹn khi tâm hồn chúng ta được đổi mới trong ơn nghĩa Chúa; và niềm vui của mùa xuân sẽ lớn hơn khi chúng ta sống thân tình hài hòa với anh chị em mình". Ngài cũng nhấn mạnh thêm: "Mùa xuân là lúc đất trời thay áo mới, là dịp dọn dẹp và làm mới nhà cửa. Cũng vậy, Mùa Chay mời gọi chúng ta dọn dẹp ngôi đền thờ tâm hồn".


Việc bắt đầu Mùa Chay trong dịp Tết chính là lời nhắc nhớ cốt lõi: Hãy dọn dẹp cõi lòng mình cho sạch sẽ, tinh tươm hệt như cách chúng ta dọn dẹp nhà cửa đón Giao thừa. Sự "dọn dẹp" đó không phải là một sự ép buộc gượng gạo, mà là một quy luật tất yếu của sự sống. Như lời Đức TGM Giuse Nguyễn Năng (TGP Sài Gòn) diễn giải: "Cũng như lá cây phải rụng xuống để trổ sinh lá mới, xanh tươi, đầy nhựa sống, mỗi Kitô hữu cũng phải chết đi cho đời sống cũ để tăng cường sự sống mới của Đức Kitô Phục sinh".


Cùng chung tâm tình ấy, Đức TGM Giuse Đặng Đức Ngân (TGP Huế) mời gọi cụ thể hóa sự canh tân đó: "Mỗi người chúng ta hãy làm tươi mới tâm hồn và đời sống của mình, khởi đi từ quyết tâm từ bỏ một thói quen xấu và tập tành một thói quen tốt. Hãy dám bước tới từng bước một trong hành trình nên thánh."


2. Lắng nghe và Ăn chay


Nhịp sống ngày Tết thường bị lấp đầy bởi tiệc tùng, gặp gỡ và sự sôi động không ngừng của không gian mạng. Điểm nhấn sâu sắc và mang tính thời sự cho vấn đề này được tìm thấy trong Thư mục vụ của Đức cha Louis Nguyễn Anh Tuấn (Giáo phận Hà Tĩnh) với chủ đề vô cùng thiết thực: "Lắng nghe và ăn chay".


Vị chủ chăn nhắc nhở rằng, hoán cải phải khởi đi từ sự lắng nghe. Lắng nghe tiếng Chúa qua các giờ kinh gia đình đầu năm. Lắng nghe tiếng than khóc của những người nghèo khổ đang bị bỏ lại bên lề xã hội ngay trong lúc mọi người đang hân hoan đón Tết. Lắng nghe những rạn nứt trong chính gia đình mình để hàn gắn:"Lắng nghe không chỉ giúp hiểu biết đức tin mà dạy ta biết lắng nghe thực tại, nhất là tiếng kêu của người nghèo, người đau khổ..."


Cũng trong tâm tình này Đức cha Matthêô Nguyễn Văn Khôi (Giáo phận Qui Nhơn) diễn giải thêm: “Nhờ việc lắng nghe Lời Chúa sẽ giúp mỗi người dễ dàng lắng nghe nhau để biết những nhu cầu của nhau, đồng thời mỗi người không chỉ cầu nguyện cho chính mình, mà còn cầu nguyện cho tha nhân. Cũng vậy việc ăn chay sẽ giúp mỗi người ý thức về những nhu cầu của chính mình, thì đồng thời cũng biết được những nhu cầu của tha nhân để giúp đỡ họ. Đó chính là cách thực hiện mục tiêu thứ ba của Mùa Chay: Thực thi đức ái”


Hơn thế nữa, Đức cha Louis mang đến một cái nhìn rất mới về việc ăn chay trong bối cảnh ngày nay, nhất là dịp Tết: "Ăn chay không chỉ dừng lại ở việc kiêng ăn kiêng uống... Cách đặc biệt, đối với con người chúng ta ngày nay, ăn chay về lời nói là cách thể hiện đức tin hữu hiệu nhất... kiêng những lời gây tổn thương, phán xét vội vàng hay vu khống, thay vào đó là những cách nói hiền hòa, xây dựng và tôn trọng lẫn nhau".


Một cái Tết chỉ thực sự ý nghĩa khi đôi môi ta biết "ăn chay" những lời sắc mỏng và đôi tai được mở ra để thấu hiểu người bên cạnh.


3. Chia sẻ Mùa Xuân – Thực thi Bác ái Mùa Chay


Ba cột trụ của Mùa Chay là: Cầu nguyện, Ăn chay và Bố thí. Thật tuyệt vời khi truyền thống "Bố thí" (chia sẻ bác ái) của Mùa Chay lại vô cùng đồng điệu với nét đẹp "lì xì" và "tương thân tương ái" của người Việt trong ngày Tết.


Đức TGM Giuse Nguyễn Năng (TGP Sài Gòn) đưa ra một lời mời gọi rất thiết thực, chạm đến cốt lõi của hành trình hoán cải: "Để sống ý nghĩa của Mùa Chay cách cụ thể, tôi mời gọi từng cá nhân cũng như các gia đình... trong dịp Tết này, hãy bớt chi tiêu hay mua sắm những điều không cần thiết, bớt những bữa tiệc, và để dành số tiền đó giúp đỡ người nghèo."


Quà Tết mang ý nghĩa bác ái Mùa Chay là món quà đẹp lòng Thiên Chúa nhất. Qua các Thư mục vụ, các Giám mục mời gọi chúng ta bớt đi một chút chi tiêu xa xỉ để trao gửi yêu thương cho những người nghèo. Đó chính là cách chúng ta dệt nên một mùa Xuân ấm áp cho tha nhân và tích trữ một kho tàng vô giá trên trời. Cũng trong tâm thức ấy, Đức cha Matthêô Nguyễn Văn Khôi (Giáo phận Qui Nhơn) đã đúc kết lời cầu chúc đầu năm bằng một định nghĩa trọn vẹn về sự "thành công" của người tín hữu: "Xin kính chúc tất cả mọi người một năm mới thành công nhờ sự trung thành với Thiên Chúa, đầy sức mạnh của đức tin, bền bĩ trong đức cậy, luôn nhanh nhẹn trong việc thực thi đức ái và xinh đẹp như thiên thần nhờ đời sống thánh thiện".


Việc Mùa Chay 2026 đan xen vào những ngày Tết Bính Ngọ không phải là một "sự cố" về lịch phụng vụ làm khó người tín hữu, mà thực sự là một ân sủng hiếm có.


Những lời nhắn nhủ đầy thao thức của các vị chủ chăn đã chỉ cho chúng ta con đường: Sống Mùa Chay giữa những ngày Xuân chính là đưa cốt lõi của Tin Mừng vào lòng văn hóa dân tộc. Xin cho mỗi Kitô hữu chúng ta biết đón một cái Tết Bính Ngọ ngập tràn niềm vui sum họp, nhưng lòng vẫn đủ tĩnh lặng để "lắng nghe", biết tiết chế để "ăn chay", và luôn sẵn sàng "bớt những bữa tiệc để giúp đỡ người nghèo".


Đó mới thực sự là một mùa Xuân rực rỡ và trọn vẹn nhất – mùa Xuân của những tâm hồn được biến đổi trong tình yêu của Đức Kitô Phục Sinh.


Mưa HẠ