Chỉ còn hai ngày nữa Lễ
Tro (18/02) sẽ gõ cửa, chính thức đưa Giáo hội hoàn vũ bước vào Mùa Chay Thánh
2026. Năm nay, bầu khí thiêng liêng dường như mang một sắc thái đặc biệt hơn. Đây
là Mùa Chay đầu tiên dưới triều đại của Đức Tân Giáo Hoàng Lêô XIV.
Sứ điệp Mùa Chay mà
ngài công bố ngày 13.2 vừa qua với chủ đề: “Lắng nghe và Ăn chay: Mùa Chay
là thời gian hoán cải” là một lời mời gọi khẩn thiết và cụ thể. Nội
dung sứ điệp không dừng lại ở những lời khuyên đạo đức chung chung, nhưng trực
tiếp chạm đến lối sống của con người trong bối cảnh xã hội kỹ thuật số hôm nay. Vậy, chúng ta phải
sống sứ điệp này như thế nào giữa một thế giới đang quá ồn ào và thừa mứa?
1.
Lắng nghe giữa một thế giới "bội thực" tiếng ồn
Điểm nhấn đầu tiên
của Đức Thánh Cha Lêô là sự Lắng nghe. Ngài viết: "Mọi hành
trình hoán cải đều bắt đầu khi chúng ta để cho Lời chạm đến mình." Tuy nhiên, đây lại chính là thách đố lớn nhất của năm 2026. Con người hôm
nay đang sống trong một không gian truyền thông dày đặc, nơi trí tuệ nhân tạo
và các thuật toán mạng xã hội không ngừng “nói thay”, “nghĩ thay” và lấp đầy
tâm trí con người bằng thông tin. Chúng ta nghe podcast, nghe bản tin, nghe nhạc
mỗi ngày, nhưng hiếm khi thực sự lắng nghe bằng sự hiện diện và chiều sâu nội
tâm.
Vì thế, sống sứ điệp này đòi hỏi một chọn lựa có ý thức: tạo ra những “sa
mạc thinh lặng” ngay trong chính ngôi nhà và trên thiết bị cá nhân của mình.
Lắng nghe không còn là hành vi tiếp nhận âm thanh một cách thụ động, nhưng là
một thái độ của tình yêu và trách nhiệm. Khi nhắc lại hình ảnh ông Môsê, Đức
Thánh Cha cho thấy: lắng nghe Lời Chúa phải dẫn tới việc lắng nghe tiếng kêu
của anh chị em.
Sẽ trở nên nghịch lý nếu chúng ta giữ chay
nghiêm ngặt mà lại đeo tai nghe để né tránh người bạn đời đang cần sẻ chia, hay
dán mắt vào màn hình trong khi con cái đang cần một sự hiện diện thực sự. Vì
thế, sự hoán cải của Mùa Chay năm 2026 cần bắt đầu từ một hành động cụ thể, điều
chỉnh lại cách chúng ta sử dụng thời gian, không gian và sự chú ý của mình.
2.
Một kiểu "Ăn chay" mới: Kiêng bớt những lời sát thương
Từ chiều sâu của việc lắng nghe, Đức Thánh Cha dẫn người
tín hữu đến một cách hiểu mới mẻ và về việc thực hành “ăn chay”. Nếu trước đây,
ăn chay chủ yếu được hiểu là tiết giảm lương thực, thì hôm nay, Đức Lêô XIV mời
gọi một hình thức chay tịnh đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn: chay tịnh trong lời nói.
Ngài nhấn mạnh: “Tránh những lời lẽ xúc phạm và làm tổn thương người lân cận.”
Trong một xã hội mà ngôn từ có thể lan truyền chỉ sau một
cú chạm màn hình, lời nói không còn dừng lại ở phạm vi cá nhân, nhưng có sức
công phá rộng lớn. Những bình luận thiếu suy nghĩ, những phán xét vội vàng hay
những lời mỉa mai tưởng chừng vô hại có thể để lại vết thương lâu dài. Vì thế,
ăn chay lời nói không chỉ là giữ im lặng, nhưng là thanh luyện cách chúng ta sử
dụng ngôn từ: nói sự thật trong yêu thương, góp ý trong tôn trọng và chọn im lặng
khi lời nói có nguy cơ gây chia rẽ.
Nếu lắng nghe là bước khởi đầu của hoán cải, thì ăn chay lời nói chính là
bằng chứng cụ thể của sự hoán cải ấy. Bởi lẽ, một tâm hồn thực sự được Lời Chúa
chạm đến sẽ biết cân nhắc từng phát ngôn, ý thức rằng mỗi lời mình nói ra có
thể xây dựng hoặc phá vỡ, chữa lành hoặc làm tổn thương.
Sống sứ điệp Mùa Chay năm nay, hãy bắt đầu bằng việc “ăn chay lời nói”, nghĩa
là biến "cái miệng" của chúng ta thành khí cụ của bình an thay vì vũ
khí của sự chia rẽ. Như Đức Thánh Cha nhấn mạnh: “Những lời lẽ thù hận sẽ
nhường chỗ cho những lời lẽ hy vọng và hòa bình.” Đó
chính là dấu chỉ của sự hoán cải đích thực, một sự thay đổi bắt đầu từ bên
trong nhưng được nhận ra qua từng phát ngôn cụ thể. Và có lẽ, đây cũng là điểm
đánh động sâu sắc nhất trong sứ điệp Mùa Chay năm nay.
3.
Hoán cải mang tính "Hiệp hành"
Cuối cùng, tất cả những thực hành “Lắng nghe” và “Ăn chay” ấy không phải là
những nỗ lực riêng lẻ để lấy thành tích đạo đức cá nhân, mà là một hành trình
mang tính hiệp hành. Đức Thánh Cha nhắc nhở chúng ta rằng; Mùa Chay là thời
gian của cộng đoàn. Sự hoán cải của một cá nhân sẽ lan tỏa sức sống cho cả tập
thể, và ngược lại, sự nâng đỡ của cộng đoàn sẽ giúp mỗi người đứng vững trước
cám dỗ.
Lễ Tro đang đến gần. Dấu tro trên trán sẽ trở nên vô nghĩa nếu tâm hồn chúng
ta vẫn ồn ào và chất chứa những lời lẽ cay nghiệt. Sống sứ điệp Mùa Chay không
dừng lại ở việc ghi nhớ hay trích dẫn văn bản, nhưng là để cho tinh thần “lắng
nghe” và “ăn chay” thực sự thấm vào đời sống, làm mềm lại một trái tim đã trở
nên khô cứng vì thói quen và định kiến.
Điều đó đòi hỏi một sự can đảm đi ngược dòng:
chọn thinh lặng để lắng nghe giữa một thế giới ồn ào; chọn lời nói dịu dàng
giữa bầu khí dễ tổn thương và đối kháng. Đó chính là con đường hoán cải đích
thực mà Mùa Chay 2026 đang mời gọi chúng ta bước vào.
Mưa HẠ