Trở về căn tính của người phục vụ

Trong cuộc gặp gỡ với các Giám mục, linh mục, phó tế, tu sĩ nam nữ, chủng sinh và những người hoạt động mục vụ tại Córdoba, Argentina ,ngày 10/11/2026 [1] , Đức Thánh Cha nhắc nhở: đừng để những bận rộn mục vụ làm chúng ta xa cách Thiên Chúa. Ngài lưu ý về nguy cơ người phục vụ dành quá nhiều thời gian cho các hoạt động mà quên nuôi dưỡng đời sống cầu nguyện và tương quan cá vị với Chúa. Lời chia sẻ ấy chạm đến một thực tế đáng suy nghĩ trong đời sống Giáo hội: đôi khi, chính những công việc được thực hiện nhân danh Thiên Chúa lại có thể khiến con người dần ít dành thời gian cho Người.

Nhìn vào đời sống mục vụ hôm nay, không khó để nhận ra áp lực công việc đang ngày càng gia tăng. Một giáo xứ có nhiều chương trình cần tổ chức; một cộng đoàn tu trì phải đảm trách nhiều sứ vụ; một người phụ trách mục vụ có thể phải giải quyết hàng loạt công việc từ chuyên môn đến nhân sự, từ điều hành đến những nhu cầu phát sinh. Sự năng động, nhiệt thành và khả năng thích ứng là những điều cần thiết để Giáo hội hiện diện giữa lòng xã hội. Nhưng cũng chính trong nhịp hoạt động ấy, một câu hỏi cần được đặt ra: liệu chúng ta đang làm nhiều hơn để phục vụ Thiên Chúa, hay đang ngày càng ít có thời gian để ở với Người?

Đây không phải là một câu hỏi mang tính lý thuyết. Bởi thực tế, có những người rất bận rộn với các hoạt động tôn giáo nhưng lại không còn duy trì được những giờ cầu nguyện riêng; có người thường xuyên nói về Tin Mừng nhưng ít dành thời gian để suy niệm Lời Chúa; có người tận tụy chăm sóc đời sống thiêng liêng của người khác nhưng lại để đời sống nội tâm của mình trở nên khô cạn. Những điều ấy không nhất thiết xảy ra vì thiếu lòng đạo đức. Đôi khi, chúng bắt đầu từ một lý do rất dễ được cảm thông: còn quá nhiều việc phải làm.

Sự bận rộn trở không là thước đo của lòng nhiệt thành

Trong môi trường mục vụ, người bận rộn thường dễ được nhìn nhận là người tận tụy. Lịch làm việc kín, nhiều chương trình được triển khai, nhiều trách nhiệm được đảm nhận có thể tạo nên hình ảnh một người năng động và hết lòng với sứ vụ. Nhưng nếu chỉ nhìn vào số lượng công việc để đánh giá sự dấn thân, chúng ta có thể bỏ qua một chiều kích quan trọng hơn: phẩm chất thiêng liêng của người phục vụ.

Một chương trình thành công chưa chắc đã phản ánh một đời sống đức tin trưởng thành. Một hoạt động bác ái được tổ chức chu đáo chưa hẳn đồng nghĩa với việc người thực hiện đang sống sâu xa tinh thần bác ái của Tin Mừng. Cũng vậy, việc hoàn thành nhiều trách nhiệm trong Giáo hội không tự động bảo đảm rằng người phục vụ đang gần Chúa hơn.

Vấn đề không nằm ở việc phải giảm bớt mọi hoạt động, nhưng ở chỗ cần xác định lại vị trí của chúng. Mục vụ là phương tiện để thực hiện sứ mạng, chứ không phải mục đích tự thân. Khi công việc trở thành trung tâm, người ta dễ bị cuốn vào những đòi hỏi về tiến độ, hiệu quả và thành quả, đến mức không còn đủ thinh lặng để nhận ra điều gì thực sự đang diễn ra trong tâm hồn mình. Một khi điều đó kéo dài, người phục vụ có thể vẫn hoàn thành trách nhiệm nhưng đánh mất niềm vui ban đầu của ơn gọi.

Câu chuyện Mácta và Maria trong Tin Mừng Luca (Lc 10,38-42) vì thế vẫn mang ý nghĩa đặc biệt đối với đời sống mục vụ hôm nay. Mácta tất bật lo việc đón tiếp Chúa, còn Maria ngồi bên chân Người để lắng nghe. Chúa Giêsu không phủ nhận sự phục vụ của Mácta, nhưng chỉ ra điều cần thiết mà chị đang bỏ quên. Đó cũng là lời nhắc cho những người đang dấn thân trong Giáo hội: không thể chỉ lo liệu công việc của Chúa mà quên dành thời gian cho chính Chúa.

Giáo hội không thiếu người làm việc, nhưng luôn cần những người có đời sống nội tâm

Một trong những nguy cơ của hoạt động mục vụ là biến đời sống đức tin thành một chuỗi công việc phải hoàn thành. Khi ấy, cầu nguyện dễ bị xem như một nhiệm vụ trong lịch trình, thay vì là cuộc gặp gỡ cần thiết giữa con người với Thiên Chúa. Người ta có thể đọc kinh vì đến giờ, tham dự Thánh lễ vì bổn phận, làm việc bác ái vì kế hoạch đã đề ra, nhưng lại thiếu những khoảnh khắc thực sự để lắng nghe và để cho Lời Chúa chất vấn chính mình.

Đời sống cầu nguyện không làm giảm đi giá trị của hoạt động mục vụ. Trái lại, đó là điều giúp hoạt động ấy không mất phương hướng. Lời Chúa Giêsu: “Không có Thầy, anh em chẳng làm gì được” (Ga 15,5) không chỉ là một lời khích lệ, nhưng còn là nguyên tắc căn bản của mọi sứ vụ. Người phục vụ không thể trao ban điều mình không có, cũng không thể loan báo một Đức Kitô mà chính mình không dành thời gian để gặp gỡ.

Bởi vậy, điều Giáo hội cần không chỉ là những người có khả năng tổ chức, điều hành hay thực hiện các chương trình mục vụ, mà còn là những con người có chiều sâu nội tâm, biết phân định, biết lắng nghe và biết để cho Thiên Chúa hướng dẫn. Một người phục vụ có đời sống cầu nguyện sẽ biết dừng lại trước khi đưa ra quyết định, biết lắng nghe trước khi thực hiện, biết khiêm tốn nhận lỗi thay vì luôn tìm cách bảo vệ quan điểm của mình. Những điều ấy không phải lúc nào cũng được thể hiện qua các báo cáo thành tích, nhưng lại quyết định chất lượng của đời sống cộng đoàn và sức thuyết phục của chứng tá Kitô giáo.

Cũng cần nhìn nhận rằng cầu nguyện không phải là cách trốn tránh những trách nhiệm thực tế. Người có đời sống thiêng liêng sâu xa không phải là người xa rời những vấn đề của con người, nhưng là người có khả năng nhìn những vấn đề ấy bằng ánh sáng Tin Mừng. Từ sự kết hợp với Chúa, họ tìm được sức mạnh để kiên nhẫn với những người khó tính, cảm thông với những hoàn cảnh phức tạp và tiếp tục phục vụ ngay cả khi không được đón nhận hay ghi nhận.

Đừng để hoạt động mục vụ che khuất dung mạo của người phục vụ

Một điều đáng suy nghĩ khác là khi đời sống nội tâm suy yếu, những giới hạn trong cách hành xử của người phục vụ có thể ngày càng bộc lộ. Sự nóng nảy, thiếu kiên nhẫn, thái độ áp đặt, cạnh tranh trong công việc hay mong muốn được công nhận đôi khi xuất hiện ngay trong những môi trường vốn được xây dựng trên tinh thần hiệp thông và bác ái. Chúng ta có thể rất nghiêm túc với lịch trình, quy định và kết quả công việc, nhưng lại chưa đủ nhẫn nại với một người đang cần được lắng nghe.

Đó là lúc cần tự hỏi: những hoạt động chúng ta đang thực hiện có thực sự làm cho con người đến gần Thiên Chúa hơn không, hay đôi khi chính cách hành xử của chúng ta lại tạo nên khoảng cách? Người được phục vụ có cảm nhận được sự đón tiếp, lòng tôn trọng và tình thương của Đức Kitô không? Một cộng đoàn có thể tổ chức nhiều sinh hoạt đạo đức, nhưng nếu thiếu sự cảm thông, tha thứ và tôn trọng lẫn nhau, thì những hoạt động ấy vẫn chưa diễn tả trọn vẹn tinh thần Tin Mừng.

Sứ mạng của Giáo hội không chỉ được thể hiện qua những chương trình mục vụ, mà còn qua cung cách mỗi thành viên đối xử với nhau và với những người mình gặp gỡ. Đặc biệt, người nghèo, người đau yếu và những người bên lề xã hội không chỉ cần sự giúp đỡ vật chất, nhưng còn cần được nhìn nhận như những con người có phẩm giá. Đức Thánh Cha Phanxicô từng nhấn mạnh trong Tông huấn Evangelii Gaudium (số 200) rằng một hình thức phân biệt đối xử nghiêm trọng đối với người nghèo là sự thiếu chăm sóc thiêng liêng. Điều đó nhắc Giáo hội rằng bác ái không thể tách rời việc trao ban niềm hy vọng và giúp con người gặp gỡ tình yêu Thiên Chúa.

Muốn làm được điều ấy, người phục vụ phải thường xuyên trở về với nguồn mạch của mình, để thanh luyện động lực, điều chỉnh cách hành xử và nhận ra đâu là điều thực sự quan trọng. Một giờ cầu nguyện chân thành có thể giúp người ta nhận ra sự nóng nảy cần sửa đổi; một lần xét mình nghiêm túc có thể giúp người phục vụ nhìn thấy những tham vọng đang len lỏi trong công việc; một cuộc gặp gỡ sâu xa với Chúa trong Thánh Thể có thể khơi lại tình yêu đã trở nên nguội lạnh vì những áp lực thường ngày.

Lời nhắc nhở của Đức Thánh Cha vì thế không chỉ là lời mời gọi dành thêm thời gian cho việc đạo đức. Sâu xa hơn, đó là lời mời gọi nhìn lại căn tính và động lực của người phục vụ trong Giáo hội. Bởi điều đáng lo không phải là chúng ta có quá nhiều việc phải làm, nhưng là khi sự bận rộn khiến chúng ta không còn nhận ra mình đang phục vụ vì ai và từ nguồn sức mạnh nào.

Giáo hội cần những con người dấn thân, nhưng không phải những người chỉ biết hoạt động. Giáo hội cần những người biết kết hợp giữa cầu nguyện và phục vụ, giữa chiêm niệm và hành động, giữa lòng nhiệt thành tông đồ và sự khiêm tốn trước mặt Chúa. Bởi cuối cùng, sứ vụ không được đo lường chỉ bằng những gì chúng ta đã thực hiện, nhưng còn bằng việc những công việc ấy có thực sự phát xuất từ tình yêu Thiên Chúa và dẫn con người đến gần Người hơn hay không.

Có lẽ, trong một ngày với quá nhiều cuộc hẹn, trách nhiệm và những việc chưa hoàn tất, người làm mục vụ cần can đảm dành lại một khoảng lặng cho Thiên Chúa. Bởi nếu đánh mất mối tương quan với Thiên Chúa, chúng ta có thể vẫn tiếp tục làm nhiều việc nhân danh Người, nhưng sẽ dần quên mất tinh thần và ý nghĩa đích thực của việc phục vụ.