Các trường Công giáo hiện nay là một
thiết chế được xây dựng vững chắc, hiện diện ở hầu như mọi quốc gia trên thế giới.
Nhiều trường đã tồn tại hàng trăm năm và có trường cho rằng mình được thành lập
cách đây hơn một ngàn năm. Điều này đặt ra câu hỏi: trường Công giáo đầu tiên từng
được thành lập là trường nào? Như nhiều sự việc khác, tất cả phụ thuộc vào định
nghĩa của từ ‘school’ (trường học).
Chúa Giêsu đã khởi đầu trường học đầu tiên.
Người ta có thể lập luận rằng chính
Chúa Giêsu là người đầu tiên sáng lập một trường Công giáo. Theo định nghĩa rộng
nhất của từ ‘school’ trong từ điển Merriam-Webster, đó là ‘một tổ chức cung cấp
việc giảng dạy’.” Chính Chúa Giêsu đã quy tụ quanh Người một nhóm môn đệ, và
Người đã dạy họ những nền tảng căn bản của đức tin Công giáo. Người là Thầy, và
tất cả những ai theo Người đều là học trò. Các môn đệ thậm chí còn gọi Người là
‘Thầy nhân lành’, và đã đặt cho Người nhiều câu hỏi về bản chất của đức
tin mà Người đang loan báo (x. Lc 18:18-20).
Các
trường học trong Giáo Hội sơ khai
Sau cái chết và sự phục sinh của
Chúa Giêsu, các Tông đồ đã nghiêm túc thực hiện lệnh truyền của Người: ‘Vậy
anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ’ và tiếp tục dạy cho người
khác Tin Mừng của Chúa (Mt 28:19). Đôi khi điều này bao gồm việc tổ chức các
nhóm người nhằm mục đích giảng dạy. Điều này đặc biệt cần thiết vì vào thời đó
có rất nhiều trường ngoại giáo, như Bách khoa toàn thư Công giáo giải thích.
Các trường giáo lý (catechetical
schools) phát triển mạnh vào khoảng giữa thế kỷ thứ hai sau Công nguyên. Chúng
được hình thành từ cuộc đối thoại và xung đột giữa Kitô giáo với triết học ngoại
giáo. Vì thế, chúng trở thành những học viện đào tạo cao cấp… Gần như ngay từ đầu
đã có những trường gắn liền với tòa giám mục (episcopal schools), nơi đào tạo
hàng giáo sĩ. Chúng ta có lý do để tin rằng trong một số trường hợp, như trường
giáo lý của Protogenes tại Edessa (khoảng năm 180), không chỉ các ngành học cao
cấp mà cả những môn học sơ cấp cũng được giảng dạy trong các trường giáo lý.
Các trường loại này ngày càng trở nên phổ biến theo thời gian. Tại Công đồng
Vaison (khoảng năm 529), các linh mục ở Gaul được truyền dạy phải nhận các thiếu
niên vào nhà mình và dạy cho các em biết đọc ‘Thánh Vịnh, Kinh Thánh và huấn
luyện họ giữ Luật Chúa’. Sau đó, các trường Đa viện được thành lập và ở nhiều
nơi do các tu sĩ Dòng Biển Đức điều hành.”
Trong
số những đại học Công giáo đầu tiên được thành lập có Đại học Bologna (năm 1088)
và Đại học Paris (năm 1150). Từ những trường này, nhiều trường Công giáo khác
đã phát triển, lấy đó làm mô hình. Theo thời gian, các trường Công giáo ngày
càng được thể chế hóa, nhưng cần nhớ rằng chính Chúa Giêsu mới là nguồn mạch thật
sự của mọi nền giáo dục Công giáo.
Nếu
chúng ta muốn biết thế nào là một trường Công giáo, chúng ta cần ngồi dưới chân
Người và học từ chính gương mẫu của Người.
Tác giả: Philip Kosloski
Nguồn: https://aleteia.org/2026
Mary Pauline lược dịch